Karađorđevići — porodica koja je čekala sto godina na presto

Retko koja porodica u istoriji mora da čeka sto godina da bi konačno, mirno, sela na presto koji joj je “pripadao” od samog početka. Karađorđevići su čekali tačno toliko — od pogibije rodonačelnika 1817. godine do dolaska njegovog unuka na vlast 1903. A kada su konačno stigli, vladali su jedva četiri decenije, pre nego što ih je jedna aprilska noć 1941. godine zauvek oterala iz zemlje.

Vožd bez naslednika na prestolu

Osnivač loze bio je Karađorđe — seljak i trgovac stokom koji je 1804. godine poveo Prvi srpski ustanak i za devet godina od raje stvorio vojsku sposobnu da oslobodi Beograd. Ali dok su neke dinastije nasledstvo predavale s kolena na koleno u miru, Karađorđevu porodicu je pratila tragedija od samog početka.

Kada je ustanak slomljen 1813. godine, Karađorđe je pobegao u Austriju. Vratio se tajno 1817, u trenutku kada je vlast u obnovljenoj Srbiji već čvrsto držao njegov nekadašnji saborac — knez Miloš Obrenović. Karađorđe je ubijen gotovo odmah po povratku, po Miloševom nalogu. Tim ubistvom počelo je rivalstvo dveju porodica koje će, sa prekidima, trajati čitav vek — Karađorđevići i Obrenovići smenjivaće se na srpskom prestolu sve do 1903. godine.

Vek u izgnanstvu

Karađorđev sin Aleksandar jeste jednom sedeo na prestolu — vladao je kao knez od 1842. do 1858. godine, dok ga skupština nije zbacila i vratila starog Miloša. Posle toga, porodica je decenijama živela u tuđini, čekajući priliku koja se, izgledalo je, nikada neće ukazati.

Priliku je dočekao Aleksandrov sin Petar. Rođen 1844. godine kao unuk vožda, mladost je proveo u izgnanstvu, završio čuvenu francusku vojnu akademiju Sen-Sir, pa se čak, pod tajnim imenom Petar Mrkonjić, borio u ustanku u Bosni 1875. godine. Kada je poznog leta 1903. godine u Majskom prevratu ubijen poslednji Obrenović, kralj Aleksandar, skupština je krunu ponudila upravo njemu — Petru I Karađorđeviću. Imao je tada pedeset devet godina.

Porodično stablo

Petar I zakleo se na ustav i, neobično za vladara tog doba, zaista ga poštovao — nije se mešao u rad vlade i skupštine. Njegove godine na prestolu upamćene su kao “zlatno doba” srpske demokratije. A kada je 1915. godine srpska vojska krenula u strašno povlačenje preko albanskih planina, sedamdesetjednogodišnji kralj išao je sa njom, delom na volovskim kolima, delom peške — otuda i nadimak “kralj oslobodilac”. Dočekao je 1918. godinu kao prvi kralj nove države, Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.

Kralj ujedinitelj i atentat u Marseju

Petra je nasledio sin Aleksandar I, još kao prestolonaslednik prekaljen u balkanskim ratovima i na Solunskom frontu. Njegova vladavina obeležena je stvaranjem jedinstvene države Jugoslavije i uvođenjem lične diktature 1929. godine, kada je raspustio parlament i preimenovao zemlju.

Kralj koji je ujedinio tri naroda pod jednom krunom nije, međutim, umro prirodnom smrću. Godine 1934, tokom zvanične posete Francuskoj, ubijen je u atentatu na ulicama Marseja — poslednji u nizu nasilnih kraja koji je, čini se, pratio ovu porodicu od samog vožda Karađorđa.

Kraj u jednoj noći

Presto je pripao jedanaestogodišnjem Petru II, pa je zemljom do njegovog punoletstva upravljao namesnik, knez Pavle. Mladi kralj stigao je na vlast tek 1941. godine — tačnije, u noći 26. na 27. mart, kada je vojnim pučem svrgnuta vlada koja je pristupila Trojnom paktu sa silama Osovine. Manje od dve nedelje kasnije, Nemačka je napala Jugoslaviju, a kralj je morao da beži iz zemlje.

Petar II ostatak života proveo je u izgnanstvu, nikada se ne vrativši na presto — nova, komunistička Jugoslavija 1945. godine zvanično je ukinula monarhiju. Tako se, posle nešto više od četiri decenije stvarne vlasti (i punog veka čekanja pre toga), ugasila vladavina porodice koja je Srbiju izvela iz osmanske vlasti, provela je kroz dva svetska rata i konačno ujedinila u jednu državu — samo da bi presto, na kraju, izgubila u jednoj jedinoj noći.