Despot Stefan Lazarević

Imao je samo dvanaest godina kada mu je otac poginuo na Kosovu, a zemlja ostala pritešnjena između dva carstva. Ipak, od te teške pozicije napravio je državu u kojoj se gradilo, kopalo srebro i prepisivale knjige — i još je stigao da bude prvi srpski vladar-pesnik.

Dečak između dva carstva

Stefan je bio sin kneza Lazara i kneginje Milice. Posle Kosovske bitke 1389. godine Srbija je morala da prizna vrhovnu vlast sultana, pa je mladi Stefan kao vazal ratovao u turskim pohodima — kod Rovina, Nikopolja i, najzad, kod Angore 1402. godine, gde je mongolski vladar Tamerlan potukao i zarobio samog sultana Bajazita.

Taj poraz Turaka bio je Stefanova prilika. Vraćajući se kući preko Carigrada, dobio je od vizantijskog cara titulu despota — najvišu posle carske. Više nije bio samo knežev sin: bio je vladar obnovljene države, Srpske despotovine.

Beograd postaje prestonica

Godine 1404. despot Stefan je za svoju prestonicu izabrao grad na ušću Save u Dunav — i tako je Beograd prvi put u istoriji postao glavni grad Srbije. Uredio ga je, utvrdio i naselio, a savremenici su ga opisivali kao velelepan grad.

Njegova despotovina bila je zemlja neobičnog napretka: u Novom Brdu se vadilo srebro od kog je kovan novac, a 1412. godine despot je doneo Zakon o rudnicima. U njegovoj zadužbini Manasiji radila je čuvena Resavska škola, u kojoj su učeni monasi prepisivali i ispravljali knjige.

Vitez sa perom u ruci

Stefan je bio i evropski vitez — među prvima primljen u ugarski viteški red Zmaja — ali i pisac. Njegovo “Slovo ljubve”, pesma o ljubavi i praštanju, spada u najlepše stranice stare srpske književnosti. Umro je iznenada 1427. godine, u lovu, ne ostavivši dece. Državu je predao sestriću Đurđu Brankoviću, a istoriji ostavio redak primer vladara koji je jednako dobro baratao mačem i perom.