Car Dušan

Za vreme njegove vladavine Srbija je bila najveća i najmoćnija država na Balkanu — a on sam poneo je titulu kakvu ni pre ni posle njega nije imao nijedan srpski vladar: car Srba i Grka.

Od kraljevića do cara

Dušan je na presto došao 1331. godine, posle sukoba sa sopstvenim ocem, kraljem Stefanom Dečanskim. Bio je to surov početak, ali ne i neobičan za srednjovekovne dvorove. Mladi kralj se odmah pokazao kao izuzetan vojskovođa: koristeći slabost Vizantije, razorene građanskim ratovima, osvajao je grad za gradom — Makedoniju, Albaniju, Epir, Tesaliju.

Kruna svega stigla je na Uskrs 1346. godine u Skoplju, gde je Dušan svečano krunisan za cara. Da bi carska titula imala punu težinu, srpska arhiepiskopija je istovremeno uzdignuta na rang patrijaršije — jer po srednjovekovnim pravilima, cara je mogao krunisati samo patrijarh.

Zakonik ispred svog vremena

Dušan nije bio samo osvajač. Godine 1349. doneo je Dušanov zakonik, zbornik od preko 130 članova koji je uređivao gotovo sve oblasti života — od prava vlastele i sebara do rada sudova.

Posebno je značajno što je zakonik obavezivao i samog cara: sudije su sudile “po zakonu, a ne po strahu od carstva mi”. U vreme kada je u većini Evrope vladareva reč bila zakon, to je bila izuzetno moderna ideja.

Carstvo koje nije nadživelo cara

Dušan je umro iznenada, u decembru 1355. godine, ne dočekavši ni pedeseti rođendan. Legenda kaže da je spremao veliki pohod na Carigrad. Njegov sin Uroš, upamćen kao “Nejaki”, nije uspeo da održi ogromnu državu na okupu — velikaši su je razvukli na delove, a samo desetak godina posle Maričke bitke carstvo je praktično nestalo. Zato istoričari vole da kažu: Dušanovo carstvo bilo je građevina podignuta brzo i visoko — ali na temeljima koje je držao samo jedan čovek.