Lepenski Vir je stariji od egipatskih piramida — za nekoliko hiljada godina

Kada pomislimo na “veoma staru istoriju”, većina nas zamisli egipatske piramide. Ali na obali Dunava, u Đerdapskoj klisuri, postojalo je naselje koje je od piramida starije više hiljada godina — Lepenski Vir. Kada su graditelji u Gizi tek počinjali da slažu prve kamene blokove, naselje na Dunavu bilo je već davna prošlost.

Otkriće koje niko nije očekivao

Šezdesetih godina prošlog veka Jugoslavija i Rumunija spremale su se da na Dunavu podignu hidroelektranu Đerdap. Pošto je veštačko jezero trebalo da potopi obale klisure, arheolozi su dobili zadatak da pre potapanja pregledaju teren. Tako je ekipa profesora Dragoslava Srejovića 1965. godine počela da kopa na jednoj rečnoj terasi zvanoj Lepenski Vir — i umesto običnog nalazišta, otkrila nešto što je promenilo udžbenike praistorije.

Ispod slojeva zemlje ukazalo se naselje staro više od osam milenijuma, sa desetinama kuća podignutih po istom, strogo utvrđenom planu. Svaka kuća imala je osnovu u obliku zaobljenog trapeza, pod od crvenkastog krečnjačkog maltera i ognjište od kamenih ploča na tačno određenom mestu. Ceo prostor bio je uređen gotovo kao po projektu — zbog čega Lepenski Vir mnogi zovu prvim “urbanističkim planom” u Evropi.

Ljudi reke

Stanovnici Lepenskog Vira živeli su od Dunava: lovili su soma, jesetru i drugu krupnu rečnu ribu, a reka im je bila i put, i hrana, i — verovatno — božanstvo. O tome svedoče najčuveniji nalazi sa ovog mesta: krupne kamene skulpture isklesane od oblutaka, sa ljudskim licima i ribljim ustima i očima.

Te skulpture, sa imenima koja su im arheolozi kasnije nadenuli — poput “Praroditeljke” i “Danubijusa” — spadaju među najstarije monumentalne skulpture u Evropi. Naučnici veruju da prikazuju rečna božanstva ili pretke, pola ljude a pola ribe, zaštitnike zajednice čiji je ceo svet počivao na velikoj reci.

Selidba čitavog naselja

Da bi se nalazište spaslo od potapanja, učinjeno je nešto neuobičajeno: celo naselje, sloj po sloj, izmešteno je 1971. godine na višu terasu, tridesetak metara iznad prvobitnog mesta. Danas se nad njim diže velika staklena kupola, pod kojom posetioci mogu da prošetaju pored kuća starih preko osam hiljada godina i pogledaju u lica rečnih bogova.

Sledeći put kada čujete da je nešto “staro kao piramide”, setite se: kod nas na Dunavu postoji mesto prema kome su piramide — prava mladost.