Srpska himna nastala je za pozorišnu predstavu

Većina državnih himni nastala je svečano: po narudžbini dvora, za krunisanje ili u ratu. Srpska himna “Bože pravde” nastala je — za pozorišnu predstavu. I to kao završni, efektni broj komada koji se danas gotovo niko ne seća.

Predstava za punoletstvo kneza

Godine 1872. Beograd je slavio punoletstvo mladog kneza Milana Obrenovića. Za tu priliku upravnik Narodnog pozorišta, pisac Jovan Đorđević, napisao je prigodni istorijski komad “Markova sablja” — pozorišnu sliku u kojoj se srpska prošlost, preko legendarnog Kraljevića Marka, simbolično predaje u ruke mladom knezu. Za muziku je bio zadužen pozorišni kapelnik Davorin Jenko.

Na kraju predstave hor je zapevao svečanu molitvu za kneza i narod: “Bože pravde, ti što spase od propasti dosad nas…” Pesma je te večeri izazvala oduševljenje kakvo se retko pamti — publika je ustala, a molitva iz predstave počela je da živi sopstvenim životom. Ubrzo se pevala na svečanostima širom Srbije, i država ju je prihvatila kao himnu: prvo Kneževine, pa Kraljevine Srbije.

Slovenac koji je komponovao srpsku himnu

Posebna zanimljivost krije se u autoru muzike. Davorin Jenko bio je Slovenac, rođen kraj Kranja, koji je najveći deo života proveo u Beogradu kao horovođa i pozorišni kompozitor — i postao jedan od utemeljivača srpske muzičke scene. Tako je muziku srpske himne napisao Slovenac, koji je, uzgred, komponovao i pesmu “Naprej zastava slave” — koja je postala slovenačka himna svog doba. Malo je kompozitora u istoriji potpisalo himne dva naroda.

Sudbina pesme pratila je sudbinu države: u Kraljevini Jugoslaviji “Bože pravde” je bila deo složene troglasne himne, u socijalističkoj Jugoslaviji povučena je iz upotrebe, a početkom 21. veka vratila se tamo gde je počela — kao himna Srbije. Sa izmenjenim stihovima primerenim republici, ali sa istom melodijom koja je prvi put odjeknula jedne večeri 1872. godine, pod svetlima pozorišne rampe.