Prvu savezničku pobedu u Prvom svetskom ratu izvojevala je Srbija

Kada je u leto 1914. godine počeo Prvi svetski rat, malo ko je u Evropi verovao da mala Srbija, iscrpljena iz dva balkanska rata, može da se odupre Austrougarskoj — jednoj od najvećih sila sveta, carevini od pedeset miliona stanovnika. Austrougarski komandant Oskar Poćorek obećao je caru brzu pobedu, a njegovi vojnici krenuli su preko Drine uvereni da idu na kratku kaznenu ekspediciju.

Trka do planine

Sredinom avgusta austrougarska Peta armija prešla je Drinu i krenula ka unutrašnjosti Srbije. Srpska Vrhovna komanda shvatila je da glavni udar dolazi sa zapada, a ne sa severa kako se očekivalo, i naredila Drugoj armiji generala Stepe Stepanovića da neprijatelju preseče put kod planine Cer.

Usledila je trka s vremenom kakvu istorija ratovanja retko pamti. Srpski vojnici — seljaci u opancima, mnogi tek vraćeni iz balkanskih ratova — prepešačili su oko sto kilometara za nepuna tri dana, po avgustovskoj pripeci, gotovo bez odmora. Neki su od iscrpljenosti padali kraj puta, ali je vojska na Cer stigla na vreme — u poslednji čas.

Noćni sudar

U noći između 15. i 16. avgusta prethodnica srpske Kombinovane divizije sudarila se na cerskim padinama sa austrougarskim trupama koje su se već bile ulogorile. U mrklom mraku, po oluji, razvila se haotična noćna borba u kojoj se pucalo na desetak koraka — a upravo je ta noć prelomila bitku, jer austrougarske snage nisu stigle da se učvrste na planini.

Narednih deset dana borbe su se rasplamsavale duž cele zapadne Srbije, od Cera do Šapca. Do 24. avgusta austrougarska vojska bila je potpuno izbačena iz zemlje — na srpskoj teritoriji nije ostao nijedan neprijateljski vojnik, osim zarobljenih. Poćorekova “kaznena ekspedicija” završila se katastrofom sa desetinama hiljada izbačenih iz stroja.

Pobeda koja je obišla svet

Cerska bitka bila je prva saveznička pobeda u Prvom svetskom ratu. U trenutku kada su Francuzi uzmicali na zapadu, a Rusi trpeli poraze na istoku, vest da je mala Srbija potukla veliku Austrougarsku odjeknula je kao grom — o “srpskom čudu” pisale su novine od Pariza do Njujorka, a general Stepa Stepanović unapređen je u čin vojvode.

Danas na Ceru, u selu Tekerišu, stoji spomen-kosturnica posvećena junacima ove bitke. A čuveni “Marš na Drinu” Stanislava Biničkog, nastao te iste 1914. godine u slavu podrinskih boraca, postao je jedna od najpoznatijih srpskih melodija na svetu — muzički spomenik vojsci koja je pobedila kad niko nije verovao da može.